عمر الخيام النيشابوري ( مترجم : قاسم انصاري )
32
رسالة جواباً لثلاث رسائل ( دورساله فلسفى )
مستلزم آن است كه مجهول درجهء اوّل به صورت يك جملهء منفى نمود يابد . عبّاس اقبال آشتيانى عنايت نداشته است كه در زمان خيّامى وسدهها پس از وى ، رياضيّون زمانه ، شناختى از عدد منفى نداشتند . واين نمونهء ظلمي است كه كساني كه أهل اصطلاح نبودهاند ( ونيستند ) ومعلومات لازم براي پرداختن به كارهاى علمي خيّامى را نداشتهاند ( وندارند ) ، يعنى خواصّ گونهها ، در مورد خيّام روا داشتهاند ( وميدارند ) . دو رساله از خيّام كه در اين دفتر ، متن دستنوشت وحروفى عربى وترجمهء فارسي آنها ميآيد ، از جمله رسالههاى موجز ( وبه اصطلاح امروزه قلمانداز ) خيّامى است كه به فارسي ترجمه نشده بود . دوستان مشفقم ، آقايان دكتر صمد موحد ودكتر قاسم انصارى ، به خواهش من ، هر يك ، يكى از اين دو رساله را ، به اصطلاح ، تحت اللفظي وپايخوان ، به فارسي برگرداندهاند . همچنانكه ملاحظه خواهيد كرد ، غرض از ترجمهء اين رسائل به فارسي ، انشاء نوشتن ومقامهپردازى نبوده است كه ممكن است در آن بيان ، جوهر كلام صاحب اثر مخدوش وأحيانا تحريف گردد ، همچنانكه خيّام نيز به هيچ وجه به آرايش لفظي نوشتهء خود نپرداخته است ، بلكه مقصود اين است كه جان كلام خيّام ، به سادهترين وجه وكمترين لغات ( البتّه نه آن چنان كه مخلّ معنا شود ) به فارسي برگردد ، تا اين سادگى وايجاز ، شايد ورزش ذهن خواننده ومشاركت وى در دريافت مفاهيم ومعاني را موجب شود . رحيم رضازادهء ملك تهران - 28 ارديبهشت ماه 1380